Muzea i galerie
Pierwsze muzeum państwowe w Olszynie zostało otwarte w 1921 r. Wcześniej – pod panowaniem Prus Wschodnich – muzealnictwo nie miało szans rozwoju. Utworzone muzeum mieściło się w Zamku Kapituły Warmińskiej, miało charakter „plebiscytowo-etnograficzny” i było prowadzone przez dwóch nauczycieli szkolnych.
Obowiązkową pozycją dla zwiedzających jest dziś Muzeum Warmii i Mazur również z siedzibą w gotyckim zamku. Muzeum datuje się na 29 marca 1945 r., kiedy do Olsztyna przybył malarz i rysownik Hieronim Skurpski. Do roku 1975 muzeum nosiło nazwę „Muzeum Mazurskie”, a później już zostało przechrzczone na „Muzeum Warmii i Mazur”.
Wśród zbiorów muzealnych znajdują się zabytki warmińsko-mazurskie z archeologii, historii, numizmatyki, sztuki, rzemiosła artystycznego, piśmiennictwa, kultury ludowej. Znajdziemy tam kolekcje rzeźby gotyckiej, malarstwa religijnego, portretu holenderskiego, wyrobów ludwisarskich i grafiki współczesnej. W znacznej mierze obecne zbiory pochodzą z terenów byłych Prus Wschodnich. Pamiątką po administratorze zamku – Mikołaju Koperniku – jest własnoręcznie wykonana przez astronoma w 1517 r. tablica astronomiczna, a także znajdujący się w muzealnej bibliotece jedyny w Polsce inkunabył medyczny będący własnością Kopernika. Oczywiście wystawa kopernikowska jest stałym elementem muzeum. Wśród zbiorów można też podziwiać zgromadzone starodruki, między innymi XVIII_wieczny atlas świata autorstwa Johanna Baptisty Homanna.
Do muzeów regionu zalicza się też słynny olsztyński zabytek Dom Gazety Olsztyńskiej, istniejący od 1920 r., zburzony na początku II Wojny Światowej i ponownie odbudowany w 1989 r. W muzeum można oglądać wydania Gazety Olsztyńskiej, pomieszczenia redakcji oraz starą drukarnię.
Wśród olsztyńskich galerii (których jest 10) na pewno trzeba wymienić Biuro Wystaw Artystycznych mieszczące się w Planetarium Astronomicznym. Jest to największa państwowa galeria sztuki istnieje od 1958 r.