Zamek w Olsztynie
Zamek to najsłynniejszy zabytek olsztyński, jego pełna nazwa brzmi: Zamek Kapituły Warmińskiej w Olsztynie. Jest tak stary jak sam Olsztyn, ufundowany został w XIV w. i pełnił funkcję siedziby administratora dóbr ziemskich kapituły warmińskiej. Najsłynniejszym jego mieszkańcem w latach 1516-1521 był sam Mikołaj Kopernik, który z powodzeniem przygotowywał między innymi zamek do obrony przed Zakonem Krzyżackim.
Zamek reprezentuje surowy styl gotycki, jego najbardziej reprezentacyjnymi pomieszczeniami są dawny refektarz, gdzie można podziwiać piękne kryształowe sklepienie z ok. 1520 r oraz obszerne Muzeum Warmii i Mazur.
Najstarsza część zamku – skrzydło północno-wschodnie i dziedziniec – została wybudowana w latach 1346-1353. Do zamku prowadził jedynie most zwodzony od strony rzeki Łyny, cały obiekt otoczony był murami obronnymi i fosą. W XV w. rozbudowano zamek o skrzydło południowo-zachodnie. Na początku XVI w. z kolei została przebudowana XIV-wieczna wieża, zyskując okrągły kształt na czworokątnej podstawie i wysokość 40 m. Wzmocnione i podwyższone zostały także mury obronne, przez co zamek stał się potężnym obronnym bastionem.
Konstrukcja taka przydała się podczas toczonych walk z Zakonem Krzyżackim. Do 1454 r. zamek podlegał wojskowej opiece zakonu, co nie przeszkodziło w 1410 r. poddać się Polakom bez walki, a w 1414 r. zostać zdobytym po kilkudniowym oblężeniu przez wojska polskie. Inaczej przedstawiała się sytuacja w 1521 r., kiedy pod murami stanęli Krzyżacy. Obrona była wtedy tak skuteczna, że zakonnicy poprzestali na jednym szturmie i wycofali się. Ojcem tego militarnego sukcesu jest między rezydujący w zamku ówczesny administrator dóbr kapituły, kanonik Mikołaj Kopernik.
Z biegiem lat zamek tracił swoje strategiczne znaczenie militarne, w 1772 r. po oblężeniu Warmii przeszedł w ręce właścicieli majątków ziemskich. Zamek przeszedł gruntowny remont na początku XX w., tracąc jednak znacznie na swoim oryginalnym średniowiecznym charakterze.